سید محمدباقر بن محمد استرابادی

سید محمدباقر بن محمد استرابادی

میرداماد، سید محمدباقر بن محمد استرابادی (متوفی 1041ق)، فقیه و حکیم

برگی از زندگی

مشهور به معلم ثالث و متخلص به اشراق که اصالتاً از استراباد بود ولی در اصفهان سکونت داشت. وی از دوستان بسیار نزدیک شیخ بهایی و از مقربان درگاه شاه عباس اول و شاه صفی بود. در علوم نقلی از شاگردان سید نورالدین علی بن ابی‌الحسن موسوی و شیخ حسین عاملی، پدر شیخ بهایی و دایی خود، شیخ عبدالعالی بن محقق ثانی بود و از دایی خود به مرتبه اجتهاد و فقاهت رسید. در علوم عقلی، مدتی محضر امیر فخرالدین سماکی، شاگرد امیر غیاث‌الدین منصور شیرازی را درک کرد و به مباحثات فلسفی اشتغال ورزید. میرداماد در طول حیات خود شاگردانی چون قطب‌الدین اشکوری عارف، ملاصدرا، ملامحسن فیض کاشانی و ملا عبدالرزاق لاهیجی را پرورش داد.
میرداماد حکیمی اشراقی است که او را نمودار کامل یک فیلسوف شیعی دانسته‌اند. علوّ مرتبه او در حکمت از لقب معلم ثالث که به او داده‌اند، پیداست. وی فلسفه مشاء و آثار ابن‌سینا را به‌طور کامل مطالعه و تعالیم اشراقی سهروردی و معارف صوفیه را نیز درک کرده و بر روی هم تأثیرات اشراقی و عرفانی در افکار فلسفی وی مجالی وسیع یافته است. او شعر نیز می‌سرود و «اشراق» تخلص می‌کرد. میرداماد در سفری به همراه شاه صفی، به عتبات در بین راه کربلا و نجف درگذشت.
از آثار وی می‌توان به: «قبسات حق‌الیقین فی حدوث العالم» که به اختصار به «القبسات» معروف است، «حدوث العالم ذاتاً و قدمه زماناً» یا «الجمع و التوفیق بین رأیی الحکیمین فی حدوث العالم»، «الافق المبین» در حکمت الهی، «تاویل در المقطعات» در اوایل سوره‌های قرآن، «تفسیر سوره اخلاص»، «تقویم‌الایمان» و مقدمه آن و شرح مقدمه، «الایقاضات» در خلق اعمال و افعال بندگان، «التقدیسات» در حکمت الهی و رد شبهه ابن‌کمونه، «الرواشح السماویه فی شرح الاحادیث الامامیه»، «شارح‌النجاة»، «رساله فتوائیه فارسی» در اصول و فروع دین، «نبراس الضیاء فی معنی البداء»، «انموذج العلوم»، حل 20 اشکال ریاضی و کلام و فقه، «السبع الشداد»، «الصراط المستقیم» در حکمت، «نفی الجبر و التفویض»، حاشیه «الهیات شفا»، حاشیه «شرح مختصر عضدی»، حاشیه «مختلف» علامه حلی، حاشیه «من لایحضره الفقیه»، حاشیه «استبصار»، حاشیه «رجال کشی»، «مرآة‌الزمان»، «حبل‌المتین» در حکمت و «دیوان شعر» اشاره کرد.